Размер шрифта: A A A
Цвет сайта: A A A A

«Tijorat banklari tomonidan bank kafolatlarini berish tartibi to'g'risidagi nizom» ning “IV bob. Berilgan kafolatlar hisobini yuritish” yuzasidan sharh

Yangilangan sana:  19 May 2019, 13:40

O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2012yil 24 martdagi 10/1-son “Tijorat banklari tomonidan bank kafolatlarini berish tartibi to'g'risidagi nizomni tasdiqlash haqida»gi qarori Adliya vazirligida 2012 yil 15 mayda 2364 -son bilan davlat ro'yxatiga olingani haqida xabar berib, mazkur hujjatni sharhlagan edik. Endi esa uning“IV bob. Berilgan kafolatlar hisobini yuritish” deb nomlangan qismini sharhlashni lozim topdik.

Respublikamizda faoliyat ko'rsatayotgan tijorat banklari tomonidan berilgan kafolatlar hisobi “O'zbekiston Respublikasi tijorat banklarida buxgalteriya hisobi hisobvaraqlar rejasi” (ro'yxat raqami 773-17, 2004yil 13 avgust) ga muvofiq “90993 – Kafolat va kafilliklar” hisobvarag'ida yuritilib, kafolat summasi ushbu hisobvaraqda u to'liq qoplab berilgunga qadar saqlanar edi. Kafolat ta'minoti sifatida kafil tomonidan qabul qilingan ta'minot hisobi esa “94500 – Garov sifatida ta'minlangan qimmatli qog'ozlar, mulklar va mulkiy huquqlar (talablar)” hisobvarag'ida yuritilar edi

Amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq kafolot kafil bank printsipalning talabiga ko'ra pul summasini to'lash haqida yozma talabnoma taqdim etgan xollarda pulni benefitsiarga to'lash bo'yicha yuzaga keladigan majburiyatdir. Yoki, kafolat ayni paytda bank balansida aks etmagan bo'lsa ham, leking bankning bo'lg'usi pul majburiyati hisoblanadi. Bunday majburiyatlar Moliyaviy hisobotlarning xalqaro standartlari ko'ra “shartli majburiyatlar” sifatida tan olinadi va ularning hisobi MHXSnini 37-standartida belgilangan talablar asosida yuritilishi lozim.

37-sonli Standartga ko'ra shartli majburiyatlar noaniq davr va summada baholanadigan majburiyat sifatida baholanadi. Bunda ushbu majburiyat kompaniya (bank) faoliyatida yuz bergan xodisa va voqealar natijasida vujudga kelgan joriy majburiyati sifatida hisoblanib, u pul mablag'lari to'lash natijasida so'ndiriladi. Shuningdek ushbu majburiyat summasini baholash mumkin bo'lgan hollardagina tan olinadi. Shunga ko'ra, shartli majburiyatlar  vujudga kelishi ehtimoli mavjud hollarda uning summasi Balans hamda Foyda va zararlar hisobtida aniq aks ettirilishi zarur. Ayrim mamlakatlarda bunday shartli majburiyatlarning hisobini yuritish uchun Hisobvaraqlar rejasiga tegishli hisobvaraqlar kiritilgan.

Lekin, bugungi kunda amaldagi 773-17 – sonli Hisobvaraqlar rejasida bunday shartli majburiyatlarning hisobini yuritish uchun tegishli bo'lgan hisobvaraqlar ko'zda tutilmagan. Shu sababli, 2364-sonli Nizomda tijorat banklari tomonidan berilgan kafolatlar hisobi butunlay yangi qoidalar bilan to'ldirildi. Bunda, tijorat banklari tomonidan berilgan kafolatlar hisobini balans hisobvaraqlarida MHXSnini 37-standartida belgilangan talablar asosida yuritilish tartibining belgilanishi muhim yangilik sifatida e'tirofga molik.

Nizomning 11-bandida belgilangan tartibda Bosh bank tomonidan kafolat berish to'g'risida qaror qabul qilingach, bankning tegishli filial buxgalteriyasiga kafolat summasini buxgalteriya hisobida aks ettirish bo'yicha farmoyish taqdim qilinadi. Filial buxgalteriyasi tomonidan mijozning unikal kodi bilan “90993 – Kafolat va kafilliklar” hisobvarag'i ochiladi va kafolat summasi ushbu hisobvaraqqa kirim qilinadi. Bunda, memeorial order bilan quyidagi buxgalteriya o'tkazmasi berilishi lozim:

D-t “90993 – Kafolat va kafilliklar hisobvarag'i”

K-t “96337-Kafolat va kafilliklar bo'yicha kontr-hisobvaraq"

Yuqoridagi buxgalteriya o'tkazmalari orqali kafolat summasining dastlabki tan olish operatsiyasi amalga oshiriladi. Bunda, kafolat summasi “90993 – Kafolat va kafilliklar” hisobvarag'ida kafolat summasi to'liq qoplab berilgunga qadar saqlanadi.

Agar, mazkur Nizomning 34-bandida nazarda tutilgan holatlardan biri yuz bergan taqdirda, kafolat summasi bank farmoyishiga asosan ”90993 –Kafolat va kafilliklar” hisobvarag'idan chiqariladi. Bunda, memeorial order bilan quyidagi buxgalteriya o'tkazmasi beriladi:

D-t “96337-Kafolat va kafilliklar bo'yicha kontr-hisobvaraq"

K-t “90993 – Kafolat va kafilliklar hisobvarag'i”

MHXSnining 37-standartida belgilangan talablarga muvofiq kafolatning keyingi hisobi uning dastlabki tan olingan summasini har hisobot kunida qayta baholab, unga tegishli o'zgartiishlar kiritilishi lozim.

Mazkur talablar, 2364-sonli Nizomning “III bob. Bank tomonidan berilgan kafolatlar bo'yicha ehtimoliy yo'qotishlarga qarshi zaxiralarni shakllantirish”da o'z aksini topgan. Ushbu bobning 18-22-bandlarida ko'zda tutilgan holatlar yuz bergan taqdirda dastlabki tan olingan kafolat summasi bo'yicha “56895 – Boshqa aktivlar – ko'rilishi mumkin bo'lgan zararlarni baholash” hisobvarag'ida ehtimoliy yo'qotishlarga qarshi zaxiralar shakllantiriladi. Ushbu zaxiralar kafolat summasi aktiv sifatida bank balansida tan olinmaganligi sababli kontaktiv hisobvaraqlarda emas, balki “shartli majburiyat” sifatida “29806 – To'lash uchun hisoblangan boshqa foizsiz xarajatlar” hisobvarag'ida aks ettirilishi lozim. 

Ehtimoliy yo'qotishlarga qarshi zaxira shakllantirish quyidagi buxgalteriya o'tkazmasi orqali amalga oshiriladi:

Dt 56895 – Boshqa aktivlar – ko'rilishi mumkin bo'lgan zararlarni baholash;

Kt 29806 – To'lash uchun hisoblangan boshqa foizsiz xarajatlar.

2364-sonli Nizomning 23-bandiga muvofiq tijorat banklari tomonidan printsipalning kreditga layoqatliligini tasniflash kafolat berilgan paytdan boshlab, har oyda kamida bir marta amalga oshiriladi va uning natijalari bo'yicha “29806 – To'lash uchun hisoblangan boshqa foizsiz xarajatlar” hisobvarag'iga zaruriy o'zgartirishlar kiritilib boriladi.

Amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq printsipal tomonidan majburiyatlar shartnoma bo'yicha o'z vaqtida bajarilmaganda berilgan kafolat summasi benifitsiarning talabiga ko'ra quyidagi buxgalteriya o'tkazmasi orqali to'lab beriladi:

Dt 19997 – Boshqa aktivlar;

Kt Benifitsiar talab qilib olinguncha depozit hisobvarag'i.

Ayni paytda, bank tomonidan shakllantirilgan zaxira hisobidan to'lab berilgan kafolat summasi “19999 – Boshqa aktivlar – ko'rilishi mumkin bo'lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv)” hisobvarag'iga quyidagi buxgalteriya o'tkazmasi orqali o'tkazib beriladi:

Dt 29806 – To'lash uchun hisoblangan boshqa foizsiz xarajatlar;

Kt 19999 – Boshqa aktivlar – ko'rilishi mumkin bo'lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv).

Mazkur Nizomning 30-bandiga muvofiq bank tomonidan benifitsiarga to'lab berilgan kafolat summasini printsipal tomonidan qisman yoki to'liq qoplab berish quyidagi buxgalteriya o'tkazmasi orqali amalga oshiriladi:

Dt Printsipalning talab qilib olinguncha depozit hisobvarag'i;

Kt 19997 – Boshqa aktivlar.

Ayni vaqtda, shakllantirilgan zaxira summasi printsipal tomonidan to'lab berilgan kafolat summasi hisobiga quyidagi buxgalteriya o'tkazmasi orqali kamayib boradi:

a) kafolat summasi zaxira shakllantirilgan hisobot yilida qoplab berilganda:

Dt 19999 – Boshqa aktivlar – ko'rilishi mumkin bo'lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv);

Kt 56895 – Boshqa aktivlar – ko'rilishi mumkin bo'lgan zararlarni baholash;

b) kafolat summasi zaxira shakllantirilgan yildan keyingi muayyan davrda qoplab berilganda:

Dt 19999 – Boshqa aktivlar – ko'rilishi mumkin bo'lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv);

Kt 45921 – Hisobdan chiqarilgan mablag'larning qaytarilishi.

Agarda, bank tomonidan benifitsiar foydasiga to'lab berilgan kafolat summasi printsipal tomonidan qisman yoki to'liq qoplab berilmasa “19997 – Boshqa aktivlar” hisobvarag'ining qoldiq summasi quyidagi buxgalteriya o'tkazmasi orqali balansdan chiqariladi:

Dt 19999 – Boshqa aktivlar – ko'rilishi mumkin bo'lgan zararlarni qoplash zaxirasi (kontr-aktiv);

Kt 19997 – Boshqa aktivlar.

Ma'lumki, bankka kafillik xizmatlarini ko'rsatganlik uchun printsipal tomonidan vositachilik  haqi to'lanishi mumkin. Vositachilik xizmat haqi kafolat summasi “90993 – Kafolat va kafilliklar” hisobvarag'iga kirim qilingan kun yoki undan oldin to'lab berilishi shart.

Kafillik xizmatlarini ko'rsatganlik uchun haq to'lash printsipal tomonidan oldindan bankning “22896 – Muddati uzaytirilgan boshqa daromadlar” hisobvarag'iga o'tkazib beriladi. Ushbu hisobvaraqdan kafillik xizmatlarini ko'rsatganlik uchun haq summasini daromadga o'tkazish “Tijorat banklarida kreditlarning buxgalteriya hisobi tartibi to'g'risida nizom”da (ro'yxat raqami 1435, 2004 yil 17 dekabr) (O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to'plami, 2004 yil., 50-son, 511-modda) belgilangan tartibda bank daromadiga o'tkazib boriladi.

Markaziy bank tomonidan ishlab chiqilgan “Tijorat banklari tomonidan bank kafolatlarini berish tartibi to'g'risidagi nizom” (ro'yxat raqami 2364, 2012 yil 15 may) tijorat bank xodimlariga kafolat operatsiyalari hisobini to'g'ri hamda aniq yuritishlarida qo'llanma vazifasini bajaradi va barcha tijorat banklari ushbu hujjat talablariga og'ishmay amal qilishlari lozim.

O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki

Buxgalteriya hisobi, hisoboti va

davlat byudjeti kassa ijrosi departamenti

direktori o'rinbosari, i.f.n.      

 

Ro’yxatdan o’tish muddati: 04 fevral 2016 y.
docx 15.3 КБ
Yuklab olish



 
USD = 10490.65
+12.79
EUR = 12513.25
-93.71
RUB = 140.52
-1.32
GBP = 14499.13
-95.48
JPY = 96.73
-0.88
CHF = 11288.77
-61.96
CNY = 1617.98
-1.6
Barcha valyutalar
Online доступ к общедоступным информационным ресурсам ЦБ РУз в сети Интернет, с возможностью просматривать и получать обновленную информацию, в том числе сведения о курсах валют.
Belgilangan matnni tinglash uchun quyidagi tugmani bosing Powered by X