Me’yoriy hujjatlar loyihalarini muhokama etish

1.

Normativ-huquqiy hujjat turi, nomi va rekvizitlari

O‘zbekiston Respublikasining 2011-yil 4-oktabrdagi O‘RQ-301-son “Kredit axboroti almashinuvi to‘g‘risida”gi Qonuni

2.

TSTBni o‘tkazuvchi davlat organi yoki tashkiloti

O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki

3.

Vakolatli organlarning xulosalari olinganligi

Vakolatli organlarning xulosalari belgilangan tartibda olingan

4.

Sana

27.07.2026

Tartibga solish ta‘sirini baholash natijalari

5.

Xulosa

Kredit axborotini kredit byurolariga majburiy tarzda va belgilangan muddatlarda taqdim etishni nazarda tutuvchi tartib moliya bozori ishtirokchilari o‘rtasida axborot shaffofligini ta’minlash, qarz oluvchilarning kredit tarixi shakllantirilishi hamda kredit tavakkalchiliklarini baholash samaradorligini oshirishga xizmat qilmoqda. Amaldagi tartib banklar va boshqa kredit tashkilotlari tomonidan kredit qarorlarini qabul qilish jarayonini tezlashtirgan hamda muammoli kreditlar xavfini kamaytirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan.

“Kredit-axborot tahliliy markazi” (KATM) kredit byurosi tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, kredit axborotini taqdim etuvchi subyektlar soni 2024-yilda 771 tani, 2025-yilda 842 tani, 2026-yil 1-iyun holatiga esa 842 tani tashkil etgan. Kredit axborotidan foydalanuvchilar soni esa mos ravishda 773 ta, 845 ta va 848 tani tashkil etgan. (2019-yil 1-yanvar holatiga ularning soni 114 ta bo‘lgan).

Mazkur ko‘rsatkichlar kredit axboroti almashinuvi tizimidan foydalanuvchilar va axborot yetkazib beruvchilar doirasining kengayib borayotganini ko‘rsatadi.

Shuningdek, KATM kredit byurosiga taqdim etilishi mumkin bo‘lgan kredit axboroti turlari bo‘yicha ma‘lumot taqdim etgan. Unga kredit olish uchun arizalar, kredit va lizing shartnomalari, to‘lov jadvallari, hisobvaraqlar bo‘yicha ma’lumotlar, buxgalteriya operatsiyalari, kredit ta’minoti, faktoring shartnomalari hamda aloqador shaxslar to‘g‘risidagi ma’lumotlar kiradi. Mazkur ma’lumotlar tijorat banklari, nobank kredit tashkilotlari, lizing va sug‘urta tashkilotlari, shuningdek tovar iste’mol kreditlari beruvchi tashkilotlar tomonidan kredit byurolariga taqdim etiladi.

“CRIF Kredit-axborot xizmatlari” MChJ bergan ma’lumotlariga ko‘ra, kredit axborotini taqdim etuvchi subyektlar soni 2024-yilda 37 tani, 2025-yilda 160 tani, 2026-yil 1-iyun holatiga esa 199 tani tashkil etgan. Kredit axborotidan foydalanuvchilar soni esa mos ravishda 2 tani, 16 tani va 25 tani tashkil etgan.

“CRIF Kredit-axborot xizmatlari” MChJ banklar, nobank kredit tashkilotlari, lizing va sug‘urta tashkilotlari, shuningdek tovar iste’mol kreditlari beruvchi tashkilotlar tomonidan taqdim etilgan Standart kredit hisoboti bo‘yicha ma’lumotlarni kredit byurolariga taqdim etadi.

“FININFO reyting markazi” kredit byurosi MChJ bugungi kunda axborot tizimini ishlab chiqish hamda axborot almashinuv jarayonlarini texnik jihatdan integratsiya qilish ishlarini amalga oshirmoqda. Mazkur ishlar yakuniga yetgandan so‘ng, kredit tashkiloitlari bilan kredit axboroti almashinuvi yo‘lga qo‘yilishi ko‘zda tutilgan.

Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasining 2025-yil 4-martdagi “Kredit axboroti almashinuvi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga kredit sohasidagi munosabatlarni yanada takomillashtirishga qaratilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish haqida”gi O‘RQ-1043-son Qonuni qabul qilindi, bunda kredit byurolariga:

jismoniy shaxs o‘zining ishtirokisiz yoki xabarisiz kredit bitimi rasmiylashtirilishining oldini olish uchun o‘zi bilan kredit bitimini tuzishni taqiqlash;

kredit bitimi tuzishi taqiqlangan shaxslar reestrini yuritib borish kabi mexanizmlarini joriy qilish vazifasi yuklatildi.

Yuqorida qayd etilgan vazifalarni o‘z vaqtida va sifatli amalga oshirish maqsadida, “KATM” Kredit byurosi tomonidan “Kreditga taqiq” xizmati hamda “Kredit bitimi tuzishi taqiqlangan shaxslar reestri” joriy qilindi. Ko‘rilgan choralar natijasida joriy yilning 1 may holatiga 2 428 mingdan ortiq fuqoro ushbu xizmatdan foydalandi.

Tartibga solish usulini saqlab qolish maqsadga muvofiq hisoblanadi.

6.

Hujjatning ta’sir doirasi

Mazkur Qonun kredit byurosi (Malumot uchun bugungi kunda faoliyat yuritayotgan kredit byurolari quyidagilardan iborat: Kredit-axborot tahliliy markazi” kredit byurosi MChJ, “Kredit byurosi “KRIF Kredit-axborot xizmatlari” MChJ hamda “FININFO reyting markazi” kredit byurosi MChJ), kredit axboroti subyekti, kredit axborotini yetkazib beruvchi va kredit axborotidan foydalanuvchilarga ta’sir ko‘rsatadi.

Shuningdek, Qonun kredit axborotini yig‘ish, unga ishlov berish, uni tahlil qilish, saqlash, taqdim etish, undan foydalanish va kredit axborotini himoya qilish munosabatlarini tartibga soladi.

7.

Hujjatning natijadorligi va samaradorligi

Qonunning amal qilishi natijasida respublikada kredit tarixini shakllantirish tizimi yo‘lga qo‘yilgan va kredit byurolari faoliyati huquqiy tartibga solingan.

Kredit tashkilotlari tomonidan qarz oluvchilarning kredit yuklamasi va to‘lov intizomini baholash imkoniyatlari kengaygan.

Ayni paytda kredit qarorlarini qabul qilish jarayonlari tezlashgan va kredit tavakkalchiliklarini boshqarish samaradorligi oshgan.

8.

Hujjatning ijobiy va salbiy oqibatlari

Ijobiy oqibatlari sifatida kredit bozorida shaffoflikning oshishi, qarz oluvchilarning kredit intizomini mustahkamlash va kredit tashkilotlari uchun tavakkalchiliklarni kamaytirishni qayd etish mumkin.

Mazkur Qonunda nazarda tutilgan tartibga solish usulini qo'llash natijasida ayrim manfaatdor tomonlar uchun qo‘shimcha tashkiliy va texnik yuklamalar yuzaga kelmoqda.

Xususan, kredit axborotini yetkazib beruvchilar tomonidan kredit byurolariga axborotni belgilangan formatlarda va muddatlarda uzluksiz taqdim etishni ta'minlash maqsadida axborot tizimlarini moslashtirish, integratsiya qilish hamda texnik qo‘llab-quvvatlash ishlarini doimiy ravishda amalga oshirish talab etiladi. Bu esa axborot texnologiyalari infratuzilmasini rivojlantirish, dasturiy ta'minotni yangilash hamda axborot xavfsizligini ta’minlash bilan bog‘liq qo‘shimcha operatsion xarajatlarni yuzaga keltiradi.

Shuningdek, kredit axborotini taqdim etish jarayonida texnik nosozliklar yoki ma'lumotlarni noto‘g‘ri shakllantirish holatlari yuzaga kelganda kredit tarixining dolzarbligiga vaqtinchalik ta’sir ko‘rsatishi hamda ushbu kamchiliklarni bartaraf etish uchun qo‘shimcha vaqt va resurslar talab etilishi mumkin.

Bundan tashqari, kredit axboroti hajmining muntazam ortib borishi kredit byurolari tomonidan ma’lumotlarni saqlash, qayta ishlash va himoya qilish bo‘yicha axborot tizimlari quvvatlarini doimiy ravishda kengaytirib borishni talab qiladi.

Biroq, mazkur salbiy oqibatlar asosan tashkiliy va texnik xususiyatga ega bo‘lib, ular kredit bozorida axborot shaffofligini ta’minlash, kredit tavakkalchiliklarini kamaytirish, kredit qarorlarini qabul qilish sifatini oshirish hamda firibgarlik holatlarining oldini olish orqali erishilayotgan ijobiy natijalarga nisbatan cheklangan hisoblanadi. Shu bois amaldagi tartibga solish usulini saqlab qolish maqsadga muvofiq deb hisoblanadi.