Размер шрифта: A A A
Цвет сайта: A A A A
1436

“O‘zbekiston Respublikasi banklarida buxgalteriya hisobini yuritish va buxgalteriya ishlarini tashkil qilish tartibi to‘g‘risida”gi Yo‘riqnomaga kiritilgan 4-o‘zgartirish va qo‘shimchalarga sharh

Yangilangan sana:  19 May 2019, 13:40

Ma'lumki, respublika bank tizimida buxgalteriya hisobini yuritish va buxgalteriya ishlarini tashkil qilish bo'yicha asosiy normativ hujjat O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2008 yil 3 maydagi 11/5-sonli qarori bilan tasdiqlangan “O'zbekiston Respublikasi banklarida buxgalteriya hisobini yuritish va buxgalteriya ishlarini tashkil qilish tartibi to'g'risida”gi yo'riqnoma (ro'yxat raqami 1834, 2008 yil 11 iyul) hisoblanadi.

Lekin, o'tgan davr mobaynida respublika iqtisodiyotida, xususan bank tizimi va buxgalteriya sohasida bosqichma-bosqich amalga oshirilayotgan islohotlar natijasida banklar faoliyatini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarda katta o'zgarishlar amalga oshirildi. Jumladan, O'zbekiston Respublikasining 2013 yil 26 dekabrdagi O'RQ 360-sonli qonuni bilan Qonunchilik palatasi tomonidan 2013 yil 28 avgustda qabul qilingan va O'zbekiston Respublikasi Senati tomonidan 2013 yil 12 dekabrda ma'qullangan “O'zbekiston Respublikasining Byudjet kodeksi” tasdiqlandi. Shuningdek, O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik Kodeksi, Soliq kodeksi va boshqa qonun hujjatlariga ham bir qator jiddiy o'zgartirish va qo'shimchalar kiritildi.

Bundan tashqari, O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2013 yil 26 apreldagi N 9/1-son qarori bilan “O'zbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar to'g'risida”gi Nizom yangi tahriri tasdiqlandi va 2013 yil 3 iyunda 2465-son bilan davlat ro'yxatiga olindi hamda O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi va Moliya vazirligi 2012 yil 11 fevraldagi 38/1 va 89-son qaroriga asosan “O'zbekiston Respublikasi Davlat byudjetining kassa ijrosi to'g'risidagi yo'riqnoma” (ro'yxat raqami 1009, 2001 yil 19 fevral) o'rniga “O'zbekiston Respublikasi Davlat byudjetining kassa ijrosi to'g'risidagi yo'riqnoma” yangi tahrirda tasdiqlandi va 2012 yil 1 fevralda 2320-son bilan davlat ro'yxatiga olindi. Shu bilan bir qatorda, “O'zbekiston Respublikasi banklarida depozit operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to'g'risidagi yo'riqnoma” (ro'yxat raqami 2205, 20011 4 mart), “Xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning bank hisob raqamlaridan pul mablag'larini hisobdan chiqarish tartibi to'g'risida” Yo'riqnoma (ro'yxat raqami 2342, 2012 yil 15 mart) va boshqa normativ hujjatlarga bir necha bor o'zgartirish va qo'shimchalar kiritildi. Tabiiyki, mazkur o'zgarishlar moliyaviy axborotlashtirish tizimi bo'lgan, banklarda buxgalteriya hisobini yuritish masalalariga ham o'z ta'sirini o'tkazmay qolmadi.

Shu munosabat bilan, O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2014 yil 30 dekabrdagi 47/7-sonli qarori bilan 1834-sonli Yo'riqnomaga” 4-o'zgartirishlar va qo'shimcha tasdiqlandi va 2015 yil 9 fevralda 1834-4-son bilan davlat ro'yxatiga olindi. Endi, ushbu 1834-sonli Yo'riqnomaga kiritilgan o'zgartirishlar va qo'shimcha to'g'risida fikr yuritamiz.

Shuni alohida ta'kidlash lozimki, 1834-sonli Yo'riqnomaga kiritilayotgan navbatdagi o'zgartirishlar va qo'shimcha loyihasi bo'yicha bir necha marta tijorat banklaridan yozma fikr va mulohozalar olindi va ularning mutaxassislari bilan davra suhbati o'tkazildi. Bundan tashqari, xalqaro amaliyot tajribasi o'rganildi.

Ma'lumki, Fuqarolik kodeksining 6-moddasida tadbirkorlik faoliyatining biron-bir sohasida vujudga kelgan va keng qo'llaniladigan, qonun hujjatlarida nazarda tutilmagan xulq-atvor qoidasi, biron-bir hujjatda yozilganligi yoki yozilmaganligidan qat'i nazar, ish muomalasi odati deb hisoblanishi hamda fuqarolik qonun hujjatlarida tegishli normalar bo'lmagan taqdirda, bu munosabatlarni tartibga solishda mahalliy odat va an'analar qo'llanilishi belgilangan.

Shuningdek, O'zbekiston Respublikasining "Buxgalteriya hisobi to'g'risida"gi Qonunining 5-moddasi to'rtinchi qismiga muvofiq banklarning buxgalteriya hisobi va hisobotini tartibga solish Markaziy bank tomonidan qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi. Binobarin, Markaziy bank o'zining banklarni buxgalteriya hisobini yuritish va hisobot tuzishni tartibga soluvchi normativ hujjatlar ishlab chiqishda nisbiy mustaqillikka egadir. Yoki, u o'zining yuqoridagi qonuniy vakolatidan foydalangan holda ushbu normativ hujjatlarda banklar faoliyati xususiyatlarini inobatga olgan holda ayrim cheklovlar va qo'shimchalar kiritishi mumkin.

Yuqorida aytganimizdek, banklarda buxgalteriya hisobini tashkil qilishga doir asosiy normativ hujjat 1834-son Yo'riqnoma hisoblanadi. Mazkur Yo'riqnomada (2-band) banklarda buxgalteriya hisobi ishlarini yuritish va buxgalteriya apparatini tashkil qilish tamoyillari, mijozlarga xizmat ko'rsatish hamda hujjatlar aylanmasini yo'lga qo'yish usullari to'g'risida ko'rsatmalar berilgan, bank operatsiyalari hisobini yuritish va ularni nazorat qilish qoidalari hamda bajarilgan bank operatsiyalarining qonuniyligi bo'yicha javobgarlik belgilangan.

"Buxgalteriya hisobi to'g'risida"gi Qonunining 5-moddasi to'rtinchi qismiga muvofiq:

“Buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etishni korxona, muassasa va tashkilot rahbari amalga oshiradi.

Rahbar quyidagi huquqlarga ega:

- bosh buxgalter rahbarligida buxgalteriya hisobi xizmatini tashkil etish yoki shartnoma asosida jalb qilingan buxgalter xizmatidan foydalanish;

- buxgalteriya hisobi yuritishni shartnoma asosida ixtisoslashtirilgan buxgalteriya firmasiga yoki tarkibiga buxgalteriya sub'ekti ham kiradigan xo'jalik birlashmasining markazlashtirilgan hisobga olish bo'limiga yuklash;

- buxgalteriya hisobini mustaqil yuritish.”

Markaziy bank o'zining yuqoridagi qonuniy vakolatidan foydalangan holda 1834-sonli Yo'riqnomaning 7-bandida banklarda buxgalteriya ishlarini yuritish uchun buxgalteriya apparati tuzilishi va bank buxgalteriya apparatiga shartnoma asosida chetdan jalb qilingan buxgalterlar yoki buxgalteriya firmasi xodimlarining kiritilishi qat'iyan taqiqlanishi to'g'risida talab kiritgan. Shuningdek, mazkur hujjatda (6-band) Buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etishni bank filiali rahbari amalga oshirishi hamda Buxgalteriya apparatiga bankning bosh buxgalteri rahbarlik qilishi belgilangan. Bundan tashqari, mazkur Yo'riqnomaning 16-bandiga muvofiq tarkibiy tuzilmasi Front-ofis va Bek-ofis sifatida tashkil etilgan yirik banklarning buxgalteriya apparati shu tarkibiy tuzilmalarga mos ravishda tashkil etilishi mumkin.

Banklarda buxgalteriya hisobini tashkil etishning yuqorida qayd etilgan xususiyatlari 1834-sonli Yo'riqnomada belgilangan barcha talablarga o'z ta'sirini o'tkazgan. Xususan, mazkur hujjatga kiritilgan 4-sonli o'zgartirish va qo'shimcha ham bundan mustasno emas. Jumladan, 1834-son Yo'riqnomaning 3-bandi birinchi xatboshisida bank operatsiyalarni amalga oshirish, rasmiylashtirish, hisobini yuritish va nazorat qilish to'g'risidagi talablari barcha banklar uchun majburiydir, - deb belgilangan bo'lsa, uning ikkinchi xatboshisida, banklar yangi hujjatda belgilangan asosiy qoidalar doirasida o'zlarining ish xususiyatlarini hisobga olgan holda buxgalteriya operatsiyalarni hisobini yuritish tartibi to'g'risida ichki hujjatlapini ishlab chiqishlari mumkin ekanligi qayd etilgan.

Bugungi kundagi bank tarkibiy tuzilmalari va ular tomonidan bajarilayotgan opreratsiyalar tobaro rang-baranglashib o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lib borayotganligi munosabati bilan ushbu bandning ikkinchi xatboshisi mazmuni shunga mos ravishda boyitildi va quyidagi tahrirda bayon etildi. “Banklar ushbu Yo'riqnomada belgilangan qoidalar doirasida o'zlarining ish xususiyatlarini hisobga olgan holda filial, minibank va boshqa shoxobchalar faoliyatida buxgalteriya hisobini aniq va to'liq yuritilishi va ichki nazorat samaradorligini ta'minlash maqsadida hamda ularning daromad va xarajatlari hisobini to'g'ri yuritish, moliyaviy va soliq hisobotlarini o'z vaqtida tayyorlash va taqdim qilish hamda pul hisob-kitob hujjatlarini tikish va saqlash tartibotlarini belgilovchi ichki hisob siyosatini ishlab chiqishlari lozim.” Demak, tijorat banklari yuqoridagi yangi kiritilgan norma talablariga asosan o'zlarining barcha ish xususiyatlaridan kelib chiqqan holda Hisob siyosatlariga tegishli o'zgartirishlar kiritib, ichki hujjatlapini ishlab chiqishlari mumkin.

Biz yuqorida, 1834-son Yo'riqnomaga asosan banklarda buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etishni bank filiali rahbari amalga oshirishi hamda Buxgalteriya apparatiga bankning bosh buxgalteri rahbarlik qilishi talabi belgilanganligi to'g'risida aytib o'tgan edik. Lekin, Yo'riqnomaning tegishli bandlarida bosh buxgalter ma'suliyati to'liq ko'rsatilmagan holatlari mavjud bo'lganligi sababli, 9-band - Buxgalteriya apparati xodimlarining aniq vazifalari Bosh buxgalter tomonidan hamda 16-band - “Front-ofis va Bek-ofis xodimlarining aniq vazifalari mos ravishda Front- ofis va Bek-ofis boshliqlari tomonidan belgilab berilishi to'g'risidagi yangi talablar bilan boyitildi.

Yuqoridagi talablar hamda 1834-sonli Yo'riqnomaning 8-bandining oxirgi xatboshisiga muvofiq Yo'riqnomaning 10-bandiga chet el valyutasida ochilgan hisobvaraqlar boshqa xodim tomonidan yuritilishi mumkinligi va hisobvaraqlarni buxgalteriya xodimlari o'rtasida taqsimlash va qayta taqsimlash kitobi qo'lda yoki dasturiy ravishda Bosh buxgalter tomonidan yuritilishi lozimligi haqida aniqliklar kiritildi.

Huddi shuningdek, Yo'riqnomaning 11-bandida belgilangan bank muhrlari va burchakli shtamplarining hisobini “Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, inkassatsiya va qimmatliklarni tashishga doir yo'riqnoma”ning (ro'yxat raqami 1831, 2008 yil 27 iyun) 289-bandiga moslashtirish maqsadida, unga “bank muhrlari va burchakli shtamplarining hisobini yuritilishi mo'ljallangan daftar varaqlari raqamlangan, bog'langan va bank muhri, bank rahbari hamda bosh buxgalterining imzolari bilan tasdiqlangan bo'lishi va bank rahbarining yozma farmoyishi bilan tayinlangan va qimmatliklar bilan operatsiyalar olib borishdan ozod etilgan shaxs tomonidan alohida kitobda ro'yxatga olinishi bo'yicha aniqliklar kiritildi.

Ma'lumki, 1834-son Yo'riqnoma minibanklar faoliyatini tartibga soluvchi yagona normativ hujjat hisoblanadi. Amaldagi hujjatning 18 bandida barcha bank minibanklarda ish kuni bank ish kunidan kamida ikki soat oldin yakunlanishi va kun davomida amalga oshirilgan operatsiyalarga asos bo'lgan pul hisob-kitob hujjatlarini yakuniy nazoratdan o'tkazilishi va kunlik buxgalteriya hujjatlari yig'majildiga tikish uchun bankka ish kuni tugamasdan inkassatsiya xizmati orqali etkazib berilishi shart qilib belgilangan edi.

Bugungi kunda, barcha banklarning minibanklariga ish vaqtini tugatish bo'yicha bir xil aniq, 2 soatlik vaqtni belgilash noo'rinligi ma'lum bo'lib qoldi. Chunki ayrim banklarning minibanklari o'z filaliga juda yaqin, ba'zilari esa ancha uzoqda joylashgan. Shuning uchun minibanklarning ish vaqtini banklar tomonidan o'z ish vaqtidan kelib chiqqan holda mustaqil belgilash maqsadida, mazkur banddagi ikki soat oldin etkazib kelish me'yori bekor qilindi. Yangi hujjatga asosan minibanklarda ish kuni bank ish kuni davomida amalga oshirilgan operatsiyalarga asos bo'lgan pul hisob-kitob hujjatlarini yakuniy nazoratdan o'tkazish va kunlik buxgalteriya hujjatlari yig'majildiga tikish uchun bankka ish kuni tugamasdan oldin inkassatsiya xizmati orqali etkazib berilgandan so'ng yakunlanadi. Ya'ni, minibanklar ish kuni tugamasdan kunlik buxgalteriya hujjatlari va boshqa qimmatliklarni inkassatsiya xizmati orqali etkazib berishni ta'minlashi lozim.

O'zbekiston Respublikasining “Elektron to'lovlar to'g'risida”gi Qonunining 5 –moddasida Markaziy bankning elektron to'lovlarni tashkil etish va amalga oshirish masalalari bo'yicha normativ-huquqiy hujjatlari to'lov tizimining barcha sub'ektlari uchun majburiyligi, shuningdek Qonunning 13-moddasida elektron to'lov hujjati pul-hisob-kitobga doir qog'oz hujjat asosida yoki elektron to'lov vositasidan foydalangan holda tuzilishi qayd etilgan. Mazkur talablardan kelib chiqqan holda 1834-son Yo'riqnomaning 26-bandidagi “pul hisob-kitob hujjatlariningasl nusxasi hamda Bank hisobvaraqlariga masofadan xizmat ko'rsatish tizimlari mijozlaridan elektron aloqa orqali olingan elektron to'lov hujjatlari, shuningdek plastik kartochkalardan foydalangan holda tuzilgan elektron hujjatlar” jumlasi pul hisob-kitob hujjatlarining qog'oz hamda elektron shakllari jumlasiga o'zgartirildi.

“Tijorat banklarida jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish bo'yicha ichki nazorat qoidalari”ning (ro'yxat raqami 2528, 2013 yil 25 noyabr) 2-ilovasining j) kichik bandida imzo huquqiga ega bo'lgan jismoniy shaxslar yoki yuridik shaxs nomidan ish ko'ruvchi jismoniy shaxsning identifikatsiyasi to'g'risida ma'lumotlar yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarni identifikatsiyalashda zarur bo'ladigan ma'lumotlarga kiritilishi belgilangan. Shu sababli, 1834-son Yo'riqnomaning 27-bandiga bank tomonidan mijozning nafaqat pul hisob-kitob hujjatlari, shuningdek Bank hisobvarag'i shartnomasida ko'zda tutilgan boshqa hujjatlar mijozning bankka taqdim qilgan muhr va imzo qo'yilgan varaqchada ko'rsatilgan shaxslar yoki mijozning ishonchnoma asosida vakil qilingan shaxsidan qabul qilinishi bo'yicha o'zgartirish kiritildi.

O'zbekiston Respublikasining 2000 yil 14 dekabrda qabul qilingan "Normativ-huquqiy hujjatlar to'g'risida"gi qonunining 27-moddasiga muvofiq normativ-huquqiy hujjatda, qoida tariqasida, xuddi shunday yuridik kuchga ega bo'lgan normativ-huquqiy hujjatlarning huquqiy normalari qayta aynan takrorlanmasligi lozim. Shu sababli, 1834-son Yo'riqnomaning 31 va 32, 73-bandning ikkinchi xatboshisi va 74-bandda belgilangan normalar “O'zbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar to'g'risida”gi nizomning (ro'yxat raqami 2465, 2013 yil 3 iyun) mos ravishda 20, 7 va 5-bandlarida takrorlanganligi hamda 1834-sonli Yo'riqnomaning 33-band talablari uning yangi 26-bandiga kiritilganligi sababli, ular chiqarib tashlandi.

Shuningdek, “O'zbekiston Respublikasi Davlat byudjetining kassa ijrosi to'g'risidagi yo'riqnoma” (ro'yxat raqami 2320, 2012 yil 1 fevral)ning 13-bandida hamda "Xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning bank hisobvaraqlaridan pul mablag'larini hisobdan chiqarish tartibi to'g'risida"gi yo'riqnomaning (ro'yxat raqami 2342, 2012 yil 15 mart) 12-bandida mazkur talablar mavjudligi, shuningdek O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2014 yil 7 apreldagi PF-4609-sonli Farmonining 1-ilovasi 19-bandida tadbirkorlik sub'ektlaridan byudjet oldida qarzdorligi mavjud emasligi to'g'risidagi xulosalar talab etishni bartaraf etish lozimligi belgilanganligi sababli 57-bandning ikkinchi xatboshisida belgilangan “Naqd pul cheklarini qabul qilishda mas'ul ijrochi buxgalter naqd pul cheki bilan ish haqidan byudjetdan tashqari Pensiya jamg'armasiga majburiy badallarni, Kasaba uyushmalariga ixtiyoriy badallarni, jismoniy shaxslarning daromad solig'i hamda jamg'arib boriladigan shaxsiy pensiya hisobvaraqlariga majburiy badallarini o'tkazish bo'yicha xo'jalik yurituvchi sub'ekt rahbari hamda buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiruvchi shaxs tomonidan imzolangan va dumaloq muhr bilan tasdiqlangan reestr ilova qilingan to'lov topshiriqnomalari taqdim etilmagan hollarda naqd pul cheklari banklar tomonidan ijroga qabul qilinmaydi”- normasi hamda 1834-sonli Yo'riqnomaning 51-bandida takrorlanganligi tufayli uning 60-bandidagi “Shuningdek, Front-ofis xodimi yoki mas'ul ijrochi buxgalteri pul hisob-kitob hujjatlarida bo'yash, chizish va tuzatishga yo'l qo'yilmaganligiga ishonch hosil qilishi lozim” jumlasi chiqarib tashlandi.

Bugungi kunda, banklarning naqd pul muomalasi bilan bog'liq faoliyati, ular tomonidan iqtisodiyotda amalga oshirilayotgan ustuvor vazifalar, murakkab va zamonaviy bank xizmatlari ichida kamtarona o'rin tutib qoldi. Jahon hamjamiyati erishgan yuksak texnologik yutuqlaridan foydalanilgan holda pul muomalasida naqd pullar o'rnini bank (yoki boshqa kredit tashkilotlari) hisobvaraqlari bo'yicha yozuvlar va turli elektron to'lov hujjatlari egallab bormoqda.

Jumladan, bizning respublikamizda xalqaro andozalarga to'la javob beruvchi zamonaviy elektron to'lov tizimi ishlab turibdi. Hozir bank hisobvaraqlari orqali to'lovlar naqd pulsiz hisob-kitoblar shaklida o'ta qisqa vaqt ichida amalga oshirilmoqda. Ayniqsa aholining plastik kartochkalar orqali amalga oshirilayotgan naqd pulsiz to'lovlari hajmi to'xtovsiz o'sib bormoqda.

To'g'ri, yuqorida aytib o'tganimizdek naqd pul muomalasining ulushi umumiy pul aylanmasida qisqarib bormoqda. Lekin, naqd pul muomalasini boshqarish, kassa ishlarini tashkil qilish va ularning hisobini yuritish ishlari bee'tibor qolishi mumkin emas. Zero, naqd pul bilan bog'liq operatsiyalar o'ta muhim va nozik faoliyat sirasiga kirganligi sababli dastlabki bankirlar tomonidan “kassa operatsiyalari bankning yuragi” deb baholangan.

Bugungi kunda bank tizimida ro'y bergan texnologik o'zgarishlar va amaldagi qonun hujjatlari talabidan kelib chiqqan holda Markaziy bank rahbariyati tomonidan kassadan naqd berish operatsiyalari ustidan nazortini kuchaytirish va mijozlarga yanada qulaylik yaratish maqsadida amaldagi me'yoriy hujjatlar qaytadan ko'rib chiqilmoqda. Jumladan, Markaziy bank Boshqaruvining 2011 yil 22 oktyabrdagi 326-A/2-sonli qarori bilan “O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki hududiy Bosh boshqarmalarining Hisob-kitob kassa markazlarida to'lovlarni amalga oshirish tartibi to'g'risida”gi 622-sonli nizomga o'zgartirishlar va qo'shimchalar kiritilganligi to'g'risida mazkur gazetada ham axborot e'lon qilingan.

Shulardan kelib chiqqan holda, 1834-sonli Yo'riqnomaning ham tegishli bandlariga zarur o'zgartirish va qo'shimchalar kiritildi. Jumladan, bank amaliyotida kirim va chiqim kassa jurnallari blankalari kompyuter texnikasi yordamida shakllantirilib, uning rekvizitlari qo'lda to'ldirilayotganligi sababli, 1834-sonli Yo'riqnomaning 48 bandi shu mazmundagi yangi tahrirda berildi. “Kirim va chiqim kassa jurnallari bank amaliyot kuni davomida kompyuterda yuritilganda, ular kun yakunida qog'ozga chop etiladi hamda dastlabki nazoratdan o'tkazgan Front–ofis xodimi yoki mas'ul ijrochi, kirim yoki chiqim kassirlari hamda kassa mudiri tomonidan imzolanadi.

Yuqorida ta'kidlab o'tganimizdek, “Tijorat banklarida jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish bo'yicha ichki nazorat qoidalari”ning (ro'yxat raqami 2528, 2013 yil 25 noyabr) 2-ilovasining j) kichik bandida imzo huquqiga ega bo'lgan jismoniy shaxslar yoki yuridik shaxs nomidan ish ko'ruvchi jismoniy shaxsning identifikatsiyasi to'g'risida ma'lumotlar yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarni identifikatsiyalashda zarur bo'ladigan ma'lumotlarga kiritilishi belgilanganligi sababli 1834-son Yo'riqnomaning 123-bandiga tegishli o'zgartirish kiritildi. Xususan, mazkur bandning birinchi va ikkinchi xatboshisidagi shaxsiy hisobvaraqdan ko'chirma, mijozning bankka taqdim qilgan muhr va imzo qo'yilgan varaqchada ko'rsatilgan shaxslari yoki uning ishonchnomasi asosida vakil qilingan shaxs tomonidan olinishi belgilandi.

Bundan tashqari, Avtomatlashtirilgan bank tizimi axborotlar omborxonasi nomi Integrallashgan avtomatlashtirilgan bank tizimining elektron ma'lumotnomalar yagona bazasiga o'zgarganligi sababli hamda bank tomonidan mijozga taqdim qilingan hujjatlarni (bu erda shaxsiy hisobvaraqdan ko'chirma nazarda tutilmoqda) qalbakilashtirishni oldini olish maqsadida, ushbu bandning ikkinchi xatboshisida shaxsiy hisobvaraqlardan ko'chirmalar “kompyuter yordamida tayyorlanganligi uchun, ular mijozlarga berilayotganda imzolar va bank shtamplari bilan rasmiylashtirilmaydi” jumlasi “shaxsiy hisobvaraqdan ko'chirma integrallashgan avtomatlashtirilgan bank tizimida tayyorlanadi, ular mijozlarga berilayotganda mazkur mijozga xizmat ko'rsatuvchi ma'sul ijrochi buxgalter (Front-ofis xodimi) imzosi va unga biriktirilgan bank shtampi bilan rasmiylashtiriladi” jumlasiga, shuningdek, mazkur bandning uchinchi xatboshisidagi “Avtomatlashtirilgan bank tizimi axborotlar omborxonasi” so'zlari “Integrallashgan avtomatlashtirilgan bank tizimining elektron ma'lumotnomalar yagona bazasi” so'zlariga ga o'zgartirildi.

Yo'riqnomaning 27 va 123-bandiga kiritilgan o'zgartirishlar 125-bandda belgilangan normalarni o'zida ifodalaganligi uchun mazkur band o'z kuchini yo'qotgan deb topildi.

Ma'lumki, 1834-son Yo'riqnomaning o'zidan oldingi shu toifadagi hujjatlardan afzal qismi hech ikkilanmay “Buxgalteriya hujjatlarini saqlash” paragrafi desak bo'ladi. Chunki, bu paragrafda banklar buxgalteriya hujjatlarini kunlik yig'majildga katta hajmdagi keraksiz hujjatlarni tikishdan ozod qilindi. Bundan tashqari, ushbu yangi qoida banklarga ham jismoniy va ham moddiy iqtisod qilish imkonini berdi.

“Elektron to'lovlar to'g'risida”gi Qonunining 5 –moddasida O'zbekiston Respublikasi Markaziy bankining elektron to'lovlarni tashkil etish va amalga oshirish masalalari bo'yicha normativ-huquqiy hujjatlari to'lov tizimining barcha sub'ektlari uchun majburiyligi, shuningdek Qonunning 13-moddasida elektron to'lov hujjati pul-hisob-kitobga doir qog'oz hujjat asosida yoki elektron to'lov vositasidan foydalangan holda tuzilishi talablardan kelib chiqqan hamda O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 22.07.2010 y. 155-son “Respublikada qog'ozni tejash va undan oqilona foydalanishga doir qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida”gi Qarori ijrosini ta'minlash maqsadida 1834-son Yo'riqnomaning kunlik yig'majildga hujjatlar tikish qoidasi belgilangan 157-bandiga kunlik yig'majildga tikiladigan ayrim qog'oz hujjatlar o'rniga ularning elektron shaklidan foydalanishni ko'zda tutuvchi o'zgartirishlar kiritildi. Xususan, 157-bandning sakkiznichi xatboshisidagi “hisobvaraqlar bo'yicha aylanma va qoldiq summalar” aks ettirilgan ro'yxat chiqarib tashlandi va to'qqizinchi xatboshisi “zarur hollarda hujjatlar ro'yxati kunlik buxgalteriya jurnalining tegishli qismidan dasturiy yo'l bilan olinadi” qoidasi bilan to'ldirildi.

Yuqoridagi o'zgarishlar asosida kunlik hujjatlar yig'majildiga tikiladigan hujjatlar shakli namunasi ko'rsatilgan 6-ilova ham mos ravishda yangilandi. Yangi ilovaga muvofiq hujjatlar shaklida har bir hujjat raqami va summasi ko'rsatilmasdan, balki ularning soni va umumiy summasi ko'rsatilishi bilan chegaralandi.

O'ylaymizki, 1834-son Yo'riqnomaga kiritilgan yangi o'zgartirishlar va qo'shimcha banklarda buxgalteriya hisobini to'g'ri va aniq hamda qulay oson yuritish imkoniyatlparini kengaytiradi.

O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki

Buxgalteriya hisobi, hisoboti va davlat

byudjeti kassa ijrosi departamenti

direktori o'rinbosari, i. f. n. M. D. Marpatov

Ro’yxatdan o’tish muddati: 04 fevral 2016 y.
docx 19.8 КБ
Yuklab olish



 
USD = 10567.60
-13.43
EUR = 12593.41
-51.98
RUB = 146.40
+0.48
GBP = 14691.08
-94.85
JPY = 95.94
+0.35
CHF = 11504.03
-64.99
CNY = 1641.85
-2.98
Barcha valyutalar
Online доступ к общедоступным информационным ресурсам ЦБ РУз в сети Интернет, с возможностью просматривать и получать обновленную информацию, в том числе сведения о курсах валют.
Belgilangan matnni tinglash uchun quyidagi tugmani bosing Powered by X